Hier vindt u informatie over overgewicht en de behandelwijze die door het Instituut voor Rationele Therapie wordt toegepast. Wilt u meer informatie over onze behandelingen? Neem dan contact op met het Instituut. U kunt zich ook direct als cliënt aanmelden voor een intakegesprek.

Symptomen

Obesitas is een ernstige vorm van overgewicht. Wanneer is er sprake van overgewicht? Een objectieve methode om dit vast te stellen is de BMI: de body mass index.

BMI = lichaamsgewicht in kg / lichaamslengte in m2

Bij een BMI tussen 20 en 25 spreken we van een gezond gewicht. Bij een BMI boven de 25 is er sprake van overgewicht. Bij een BMI boven 30 heeft iemand obesitas. De kans op medische complicaties neemt toe (hoge bloeddruk, diabetes, hart- en vaatziekten, gewrichtsklachten). Overgewicht en obesitas worden momenteel niet als psychiatrische ziekten beschouwd, maar  als een lichamelijke aandoening. Wel kunnen overgewicht en obesitas het gevolg zijn van een eetbuienstoornis of boulimia nervosa. Peter Daansen vraagt zich af,  in zijn boek Leven met obesitas (2005), of het terecht is dat obesitas niet als eetstoornis wordt opgevat. Omdat er bij bepaalde vormen van obesitas overeenkomsten zijn met eetstoornissen -een onweerstaanbare drang tot eten en momenten van controleverlies –  gaat dit mogelijk in de toekomst veranderen. Sommige mensen met objectief overeten ervaren hun eetgedrag als verslaving.

Overgewicht en obesitas zijn het gevolg van een in verhouding tot de verbranding overvloedig eetpatroon. Hoewel erfelijke factoren een rol kunnen spelen en gewichtstoename ook veroorzaakt kan worden door bepaalde ziekten of medicijnen, is de grootste boosdoener: onze manier van leven. We zijn steeds minder gaan bewegen, en meer gaan eten, vooral vetrijk eten.

Daarnaast kunnen psychologische mechanismen een rol spelen bij het ontstaan en het blijven voortbestaan van ongezond eetgedrag.  Sommige overmatige eters zijn “externe eters”. Zij zouden overgevoelig zijn voor voedingsprikkels uit de omgeving zoals het zien van eten, de geur, of het tijdstip. Hun eetgedrag wordt minder intern gestuurd: ze blijven dooreten ook al zijn ze verzadigd. Bij de “lijngerichte eter” is het natuurlijke proces van honger en verzadiging verstoord, door strenge regels. De behoefte aan eten wordt versterkt ofwel door het overtreden van de strenge regels ofwel door een feitelijk energietekort. Tenslotte kan eten de functie hebben van omgaan met emoties: onlustgevoelens weg-eten, bij de “emotionele eter”.

Behandeling

Bij de behandeling van obesitas met cognitieve gedragstherapie wordt gestart met het stellen van realistische doelen.  Een bescheiden gewichtsafname, die  op de lange termijn vol te houden is, van 10% tot 15% , is doorgaans het streven. Streng lijnen wordt doorgaans nl. gevolgd door snelle gewichtstoename. Soms is stabiliseren van het gewicht het maximaal haalbare. Gecontroleerd leren eten is het middel hiertoe. Verandering vraagt veel inspanning en levert meestal moeilijke momenten op. Een eerste stap is om samen met uw therapeut te kijken naar uw motivatie om af te vallen. Mensen met eetproblemen kennen vaak tweeslachtige gevoelens. Ze willen veranderen en afvallen, maar tegelijkertijd zijn er redenen die hiertegen ingaan. Er zijn ook voordelen van het huidige eetgedrag. Eten is lekker en wordt vaak in verband gebracht met gezelligheid. Eten kan troost bieden, verveling of vermoeidheid verdrijven. Anders leren omgaan met deze situaties is niet gemakkelijk. Daarbij zijn het misschien anderen in uw omgeving die vinden dat u moet afvallen. Hoeveel tijd en moeite wilt u investeren in het aanleren van ander eetgedrag?

Controle krijgen over eetgedrag begint met het aanvaarden van de verantwoordelijkheid hiervoor. Vaak gaat eten onbewust en automatisch. Een hulpmiddel om uw eetgedrag in kaart te brengen is het bijhouden van een eetdagboek. Het eetdagboek wordt gebruikt om inzicht te krijgen in het daadwerkelijke eet- en drinkgedrag. Het eetdagboek kan inzicht geven in de uitlokkende prikkels: gaat u eten omdat u honger heeft, nare gevoelens heeft, of anderen ziet eten?  U kunt op die manier ontdekken wat voor u de risicosituaties zijn: bijvoorbeeld ’s avonds, alleen thuis. Met een eetdagboek kunnen gedachten en gevoelens worden opgespoord die aan het eetgedrag voorafgaan.

Soms wordt het weigeren van aangeboden eten als moeilijk ervaren, bijvoorbeeld  op bezoek of op een feestje. Weigeren is misschien wel onbeleefd, denkt u. Soms wordt eetgedrag in stand gehouden door regels die u van vroeger heeft meegekregen.

Cognitieve Gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie is gericht op het opsporen van automatische gedachtepatronen. Het dagboek is hiervoor een hulpmiddel. Vaak gaat het om hele reeksen van gedachten. Hierin kunnen typische denkfouten in voorkomen: generaliseren, zwart-wit denken, catastroferen, etc. gedachten over eten nemen een speciale plaats in. In de therapie leert u deze gedachten opsporen en  op waarheid onderzoeken. Bijvoorbeeld de gedachte “ik heb een zware dag gehad, nu heb ik wel iets extra’s verdiend” kunt u leren herkennen als een legitimerende gedachte die  leidt tot (over-) eten. Inzicht dat deze gedachte een gezond eetpatroon in de weg staat helpt om de gedachte te vervangen door bijvoorbeeld “ik heb een zware dag gehad. Ik heb wel rust verdiend en ga eerst lekker in bad”.

Bij cognitieve gedragstherapie hoort ook het aanleren van zelfcontrolemaatregelen. Zelfcontrolemaatregelen  grijpen direct in op het eetgedrag of de situatie waarin het gedrag plaatsvindt. Zelfcontrole kan op drie momenten. 1) u kunt iets doen aan de prikkel die tot eten leidt, bijvoorbeeld niet met een hongerig gevoel boodschappen gaan doen, 2) u kunt het gedrag zelf beïnvloeden, zoals geen tv kijken tijdens het en 3) u kunt invloed uitoefenen op het effect, bijvoorbeeld bij ongewenst eetgedrag een half uur huishoudelijk werk doen.

Obesitas wordt gezien als een chronische aandoening, waarmee u moet leren leven. Het vereist duurzame aanpassingen van eetgedrag en levensstijl. Gecontroleerd en matig eten en veel bewegen zijn de belangrijkste maatregelen om een gezond gewicht te bereiken en te behouden.

Tenslotte kunnen oefeningen uit het mindfulness programma – aandachtgerichte cognitieve therapie – een waardevolle aanvulling zijn bij de behandeling van eetproblemen en obesitas.

 

Klik hier om u aan te melden bij het Instituut voor Rationele Therapie